«Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. Математика, Компьютерлік ғылымдар, Механика сериясы» журналының редакциялық саясаты

1. Жалпы ережелер

1.1. «Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. Математика, Компьютерлік ғылымдар, механика сериясы» (әрі қарай – Журнал) Математика, Компьютерлік ғылымдар және Механика салаларындағы теориялық, қолданбалы, ғылыми-әдістемелік зерттеулердің барлық бағыттары мен ғылыми-ұйымдастырушылық мәселелер бойынша жоғары сапалы түпнұсқа жұмыстарды жариялауға маманданған, ғылыми шындықтың сипаттамалық айдарларын қамтитын ғылыми-зерттеу, ғылыми-әдіснамалық және ғылыми-ұйымдастырушылық бағыттағы рецензияланатын журнал.

1.2. Журнал 1995 жылдан бастап жарық көреді. Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігінде тіркелген. 02.02.2021 күні берілген № KZ65VPY00031936 қайта тіркеу туралы куәлігі бар.

1.3.  Сериалық басылымдардың стандартты нөмірлері жөніндегі халықаралық орталық журналға келесі индекстерді тағайындады: баспа нұсқасы үшін ISSN (Print) 3007-0155, электрондық нұсқасы үшін ISSN (Online) 3007-0163.

1.4.   Журналдың шығу мерзімділігі – үш айда бір рет, жылына 4 рет.

1.5.  Жарияланымдар тілі – қазақ, ағылшын, орыс тілдері.

1.6.  Еркін қолжетімділік саясаты. Журнал зерттеу нәтижелеріне еркін ашық қолжетімділік жалпы білімді арттыруға ықпал ететіндігін ескере отырып, барлық мазмұнына тікелей ашық қолжетімділікті қамтамасыз етеді. Барлық қызығушылық танытқан тұлғалар мен авторларға ғылыми журнал туралы мәліметтер мен мақалаларды жариялау шарттары бойынша қажетті ақпараттар журналдың https://bulmathmc.enu.kz/ ресми сайтында ұсынылады (мақалалар архивіне сілтеме:  https://bulmathmc.enu.kz/index.php/main/issue/archive).

1.7. Архивация. Ғылыми журналдың электрондық нұсқалары қор құру және электрондық кітапханаға қосу үшін «НЦГНТЭ» АҚ-ға ұсынылады. Журнал материалдарын Elibrary.ru платформасында архивтейді.

1.8.  «Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті» коммерциялық емес акционерлік қоғамы журнал құрылтайшысы және баспагері болып табылады. Мекенжайы: Қазақстан, 010008, Астана қ., Сәтпаев к-сі, 2, ЕҰУ, Оқу-әкімшілік корпусы №1.

1.9.  Журналдың редакциялық саясатына өзгерістер мен толықтырулар Редакциялық кеңестің шешімімен енгізіледі.

2. Журналдың мақсаттары, ауқымы және үздіксіз дамуыё

Төменде баяндалатынның барлығы әрбір тұжырым авторлық қызметтің нақты мысалдарын пайымдау мен зерделеу нәтижесінде қалыптасқан және «Осылардың барлығын тек ойша құрастыру мүмкін емес» деген қорытындымен түйінделетін ғылыми, әдіснамалық және ұйымдастырушылық зерттеулер мен әзірлемелер саласындағы авторлық тәжірибеге негізделгенін атап өтейік.

Журналдың Редакциялық алқасының мақсаты:

Математика, Компьютерлік ғылымдар және Механика салаларындағы теориялық және қолданбалы зерттеулердің барлық бағыттары бойынша мұқият іріктелген, жоғары сапалы ғылыми-зерттеу, ғылыми-әдіснамалық және ғылыми-ұйымдастырушылық түпнұсқа жұмыстарды жариялау.

Редакциялық алқа мен рецензенттердің жан-жақты жұмысының нәтижесінде жариялануға қабылданған мақала ғылыми қателіктерсіз болуымен қатар ғылыми нәтижелікті және мағыналы мазмұнды болуы тиіс.

Журналдың міндеттері:

  • Халықаралық ғылымға үлес қосу және осы зерттеулерге барлық деңгейдегі студенттерді, оқытушыларды, Қазақстанның ғылым және білім беру жүйесінің қызметкерлерін тарту мақсатында, бұрын белгілі нәтижелер аясында жаңа, беймәлім әрі мазмұнды ғылыми жаңалығы міндетті түрде бар алғышартты тақырыптар мен бағыттар бойынша мақалаларды жариялау;

– Математика, Компьютерлік ғылымдар және Механика салаларында отандық және шетелдік жоғары білікті мамандарды жаппай даярлау тұрғысынан Қазақстанның жүйелік ұйымдастырылуына арналған ғылыми-зерттеу, ғылыми-әдіснамалық және ғылыми-ұйымдастырушылық мақалаларды жариялау;

  • отандық және шетелдік халықаралық деңгейдегі жетекші мамандарды авторлар ретінде тарта отырып, Математика, компьютерлік ғылымдар және механика салаларын халықаралық ғылыми кеңістікте және Қазақстан Республикасында дамытуда жедел қолдануға толық дайын тікелей тақырыптық бағыттағы «Журнал санының бағдарлаушы мақалаларын»жариялау;
  • жаңа идеяларды халықаралық ғылыми кеңістікте бекіту, оларды жан-жақты жариялау және талқылау мақсатында отандық және шетелдік авторлар үшін Журналдың ғылыми алаңын ұсыну;
  • Журнал ауқымды ғылыми іс-шараларды (ғылыми конференциялар, тиісті конкурстық құжаттамасы мен сараптамасы бар гранттық қаржыландыру, мектеп математикасы курсына арналған оқулықтар мен бағдарламалар, магистратура мен PhD докторантураға арналған ғылыми және оқу бағдарламалары, ғылыми дәрежелер мен атақтар беру, басқа да түрлі тағайындаулар бойынша сараптама және сарапшыларға қойылатын талаптар және т.б.) жандандыруға бағытталған ғылыми-ұйымдастырушылық ұсыныстарды жариялайды;
  • Журнал мектеп және жоғары оқу орны бағдарламасына енетін математиканың өзекті тақырыптары бойынша тікелей қолдануға арналған ғылыми-әдіснамалық материалдардың жариялануын құптайды;
  • Редакциялық алқаның авторлармен және рецензенттермен жүйелі жұмысы негізінде Журналда қабылданған мақалалар мен рецензиялардың құрылымына қойылатын талаптар арқылы ғылыми мақалалардың деңгейін арттыру;
  • Математика, Компьютерлік ғылымдар және Механика салаларындағы отандық авторлардың ғылыми серпілістері арқылы Қазақстанды әлемдік ғылыми кеңістікке белсенді түрде енгізу, сондай-ақ әрбір кезеңде жинақталған өнімді тәжірибені дамыту мен қорыту негізінде жетекші университеттердің жетекші мамандарымен коллаборация регламентін әзірлеу.

Одан әрі дамуы үшін Журнал қажеттіліктері:

Журнал Қазақстанда, елордасы Астана қаласында, «Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті» КеАҚ базасында шығарылады. Журналдың негізгі мақсаты – Қазақстан Республикасының Математика, Компьютерлік ғылымдар және Механика салаларын халықаралық деңгейде дамыту болып табылады.

Қазақстан аумағы 2,7 миллион шаршы километрді құрайды және әрқайсысында аймақтық университеттер жұмыс істейтін 17 облысқа бөлінген, олардың дамуына ықпал ету мақсатында Журнал материалдары бағытталады.

Қазақстанда мемлекеттік деңгейде Наукометрияға сүйенген қатаң ережелер қабылданған, сондықтан Журналдың ғылыми-зерттеу және ғылыми-әдіснамалық жарияланымдарын жандандыруға бағытталған мақалалар әкімшілік деңгейде қолдау таппайды. Осы себепті де, Журналдың Редакциялық алқасы 2024 жылы Web of Science ұйымына біріншіден, шешімді жедел қабылдау, екіншіден, Web of Science Q1 жоғарғы санатын бірден тағайындау өтініштерімен жүгінді. Өздерінің, мүмкін, стандартқа сай емес өтінішін Журнал өзінің толық 8 жылдық өмірінде халықаралық деңгейдегі 4 мәселенің шешімдерін жариялап, авторлық «Журнал санының тірек мақаласы» жобасын (know-how) енгізіп, оны дамыту арқылы тәжірибе мен білімді  қалыптастырғандығын негіз етті.

Журналда жарияланған мақалалардан қазіргі уақытта халықаралық деңгейдегі шешілген мәселелер мен «Журнал санының тірек мақалаларының» авторлары тек Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің ғылыми зерттеу институты – Теориялық математика және ғылыми есептеулер институтының қызметкерлері (ТМжәнеҒЗИ)  екендігі байқалады,  сондықтан Журналдың мақсатын орындау Қазақстандағы Математика, Компьютерлік ғылымдар және Механика салаларын дамыту мақсатындағы үлкен әкімшілік қолдау болар еді, әрі «Журнал санының тірек мақаласы» форматы бойынша халықаралық ғылымға өтуге мүмкіндік берер еді. Бұл форматқа әртүрлі ғылыми мекемелердің мамандарын тарту жоспарланып отыр, және Редакциялық алқа жүйелі түрде көптеген отандық және шетелдік ұйымдарға ынтымақтастыққа шақыру жолдайды. Сонымен қатар, Журналдың жоғары наукометриялық көрсеткіштерінің болуы әр автор өз серпілістерімен жаңа, принципиалды жаңалықтарды жариялаудың қандай қиындықтармен сүйемелденетінін білетін халықаралық ғылыми кеңістіктегі зерттеушілерді «Журнал санының тірек мақалаларын» ұсынуға ынталандырар еді.

Қорытындылай келе, «Журнал санының тірек мақаласы» еш дараланбай «Еуразия университетінің Хабаршысы», кейіннен «Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы» атауымен журнал алғаш құрылған кезеңнен бастап, серияларға бөлінбеген уақытта да жарияланымдардың өзегін құраған:

Темиргалиев Н. Теоретико-числовые методы и теоретико-вероятностный подход к задачам Анализа. Теория вложений и приближений, абсолютная сходимость и преобразования рядов Фурье//Вестник Евразийского университета - 1997.  3. -С. 90-144.

Темиргалиев  Н.  Компьютерный  (вычислительный)  поперечник.  Алгебраическая  теория  чисел  и гармонический  анализ  в  задачах  восстановления  (метод  Квази-Монте  Карло).  Теория  вложений  и приближений. Ряды Фурье // Вестник Евразийского национального университета им. Л. Н. Гумилева. Спец. выпуск, посвященный научным достижениям математиков ЕНУ им. Л. Н. Гумилева - 2010. -С. 1-194

3. Ғылым – сенімді ізденістік білімдердің жиынтығы.

Көпсалалы «Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. Математика, Компьютерлік ғылымдар, Механика сериясы» журналы Математика, Компьютерлік ғылымдар және Механика салалары бойынша жаңа ғылыми нәтижелерді қамтитын түпнұсқа зерттеу жұмыстарын зерттеу бағыттары мен бөлімдеріне шектеу қоймай, Журнал талаптарының барлығы сақталған жағдайда жариялайды. Бұл ретте жекелеген мамандану шеңберінде де, принциптік маңыздылығы тұрғысынан да аяқталған сипаттағы нәтижелерге ерекше назар аударылады.

«Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. Математика, Компьютерлік ғылымдар, Механика сериясы» журналы математика мен компьютерлік ғылымдардың тоғысында орналасқан, соның ішінде әртүрлі математикалық модельдерді сипаттайтын жалпы жуықтау теориясының есептерін қамтитын мақалаларды да жариялайды.  Журнал ақырлы дифференциалданатындар мен аналитикалықтан ешқандай тегістігі жоқ, бірақ әзірленген топологиялардың белгілі бір аналогтарымен қамтамасыз етілген жаңа математикалық құрылымдарды объектілерге дейінгілерді қарастырады. Осыған ұқсас шарттар Механика саласындағы зерттеулерге де қолданылады.

3.1. Журналдың стандартты бөлімдері. Журнал теориялық және қолданбалы зерттеулердің барлық негізгі бағыттары бойынша мақалаларды ешқандай шектеусіз қарастыруға қабылдайды. Олардың қатарына математикалық анализ, функциялар теориясы, функционалдық анализ, алгебра, геометрия, топология, дифференциалдық теңдеулер, дербес туындылы теңдеулер, ықтималдықтар теориясы, кездейсоқ процестер, математикалық статистика, оңтайлы басқару, сандар теориясы, математикалық логика, алгоритмдер теориясы, дискретті математика, есептеу математикасы, анализ есептеріне ықтималдық-теориялық тәсілдер; компьютерлік графика және визуализация, компьютерлік қауіпсіздік, компьютерлік көру және бейнелерді тану, цифрлық білім беру, бағдарламалық қамтамасыз ету, теориялық информатика, деректер қорлары және деректерді зияткерлік талдау, ойын индустриясы және бағдарламалық инженерия, табиғи тілді өңдеу, жасанды интеллект, машиналық оқыту, «Икемді» есептеулер – бұлыңғыр  жүйелер, сигналдарды өңдеу және т.б.; теориялық механика, қолданбалы механика және қозғалысты басқару, гидродинамика, аэромеханика, газдық және толқындық динамика, серпімділік теориясы, пластикалылық теориясы, композиттер механикасы да жатады.

Журналда жарияланатын мақалалардың тақырыптық аясы математика саласының әртүрлі, атап айтқанда, алгебралық сандар теориясы, ықтималдықтар теориясы, өлшемдер теориясы, күрделілік теориясы, математикалық анализ, функционалдық анализ, комплекстік анализ, жуықтау теориясы, есептеу математикасы, тригонометриялық және ортогонал қатарлар теориясы, енгізу теориясы және басқа да бағыттарынан алынған зерттеу әдістерін қолданатын есептердің кең спектрін қамтиды. Жарияланған мақалалардың кейбір тақырыптары мен бағыттарын атап өтсек: көпөлшемді және шексіз өлшемді есептер, кері және дұрыс қойылмаған есептер, машиналық оқыту, Монте-Карло және квази Монте-Карло әдістері, көпөлшемді сандық интегралдау мен дифференциалдау, дәл емес мәліметтер, сандық анализ, оңтайландыру, ғылыми есептеулер, көпөлшемді есептердің шешілетіндігі, жуықтау теориясы, сығылған есептеулер, дискретті есептер, дифференциалдық теңдеулер, жасанды интеллект, информатика, бейнелерді анықтау, үлестірілген есептеулер, механизмдер механикасы, тұтас орта механикасы. Сонымен қатар, ақпараттық функционалдарды есептеу кезіндегі рұқсат етілетін қателіктер шектерін қызметтік қолдау ретінде қарастыра отырып, дәл мәлімет бойынша жуықтау қателіктерінің ретін сақтайтын әртүрлі оңтайландыру есептерін шешу барысында пайда болатын жаңа есептеу агрегаттары ұсынылатын мақалалар да жарияланады.

3.2. «Журнал санының тірек мақаласы» жаңа қойылымдар мен жаңа шешу әдістеріне негізделген белгілі бір тақырыпқа немесе бағытқа арналады және кейінгі жаңа зерттеулерді белсендіруге мүмкіндік береді. Мұндай мақалалар көлемі мен форматына ешқандай шектеусіз жарияланады, бұл ғылымды қолдаудың бір түрі ретінде Журналдың ғылыми алаңын жаңа идеяларды халықаралық кеңістікте егжей-тегжейлі баяндау арқылы бекітуге және оларды талқылауға ұсыну қағидатын іске асырады. Қазіргі уақытта Журналда осындай 21 мақала жарияланған, олар жалпы  650 бетті құрайды. Соңғы жарияланған мақала: «Кері К(Е)Д есебі AI ML-мәселесін (нейрожелілерді қолданбай) кез келген тегіс математикалық модель үшін тікелей формулалық шешім ретінде қарастыру және тегіс емес есептер үшін өз «топологиялары» бар жаңа математикалық құрылымдарды құру арқылы әрі қарай дамыту идеясы ретінде» .

Журналдың ұзақ мерзімді жоспарлары аясында «Журнал санының тірек мақаласы» айдарында әлі де қамтылмаған басқа да тақырыптар мен бағыттар өз кезегін күтуде:

Бағыт 1. Компьютерлік (есептеуіш) диаметр (К(Е)Д) – Жуықтау теориясы, Есептеу математикасы және Сандық талдау салаларындағы белгілі және жаңа ұғымдардың синтезі. К. Флетчердің айтуынша, ол «есепті тұжырымдауды, математикалық анализді, алгоритм құруды және компьютерлік бағдарламаны нәтижелер беретін деңгейге дейін жеткізуді өз құрамдас бөліктері ретінде қамтиды».

Тақырып 2. Функциялар кластары (және кеңістіктері), А. Н. Колмогоровтың айтқандай, «Біз көппіз» деген мәселені шешуге мүмкіндік береді, яғни «көпшілікті» ғылыми жарияланымдармен қамтамасыз етуге жол ашады

Бағыт 3. Тікелей қолдануға арналған математикалық құралдар: сандық интегралдау есептері мен кездейсоқ сандар теориясындағы гармоникалық анализбен үйлестірілген алгебралық сандар теориясы.

Бағыт 4. Тікелей қолдануға арналған математикалық құралдар: бастапқы және шекаралық шарттардың нүктедегі мәндері бойынша дербес туынды теңдеулер шешімдерін дискретизациялау, функцияларды жуықтау және сандық анализ есептерінде гармоникалық анализбен үйлестірілген функционалдардың тензорлық көбейтінділері

Бағыт 5. Иррегулярлы үлестірімдер және квази-Монте Карло әдісі – К. Ротқа сәйкес XXI ғасырдағы математика-информатика саласындағы кең қолданысты, перспективті зерттеу бағыты

Тақырып 6. К(Е)Д аясындағы функцияны жуықтау есебі

Тақырып 7. К(Е)Д аясындағы функцияның сандық дифференциалдау есебі

Тақырып 8. К(Е)Д аясындағы дербес туындылы теңдеу шешімін дифференциалдау есебі

Бағыт 9. Анализ есептеріне ықтималдық-теориялық әдіс: функциялар кластарында ықтималдық өлшемдерін құру

Тақырып 10. Анализ есептеріндегі ықтималдық-теориялық тәсіл: функциялар кластарында анықталған ықтималдық өлшемдерге қатысты сандық интегралдау қателіктерін «орташа мәнде» бағалау

Тақырып 11. Анализ есептеріндегі ықтималдық-теориялық тәсіл:  функцияларды жуықтау мен дербес туынды теңдеулер шешімдерін дискреттеу қателіктерін функциялар кластарында анықталған ықтималдық өлшемдерге қатысты «орташа мәнде» бағалау

Бағыт 12. Ендіру және жуықтау теориясы – шешілген және шешілмеген есептер

Тақырып 13. Фурье қатары: коэффициенттерді түрлендіру және қосындылау

Бағыт 14. Колмогоров преддиаметрі

Тақырып 15. «Морри» теориясы — Лебег нормасын Морри нормасына жай ғана ауыстыру арқылы алынатын «тривиалдық жалпылаулар» ретінен басқа

Бағыт 16. Дискретті және жылдам «алгебралық» Фурье түрлендірулері

Бағыт 17. Дискретті «алгебралық» Фурье түрлендірулерінің жаңа формулалары аясындағы кездейсоқ сандар генераторлары. Кови–Макферсон талаптарына сәйкес максималды периодқа ие Лехмердің кездейсоқ сандарын генерациялау және олардың кең ауқымды қолданылуы

Бағыт 18. Алгебралық сандар теориясы аясындағы «Сандар геометриясы»

Бағыт 19. Галеркин әдісі және оны үнемі сүйемелдейтін осалдықтар аясындағы жаңа теориялық әзірлемелер мен олардың кейінгі қолданылулары

Бағыт 20. шексіз тегіс функциялардың К(Е)Д-анализі

Бағыт 21. Радон түрлендіруі мен Компьютерлік (есептеу) диаметрінің түйісуіндегі  Компьютерлік томография

Тақырып 22. Функционалдардың тензорлық көбейтінділері әдісі аясындағы тербелістер теориясы және олардың қолданылулары

Бағыт 23. Восстановление непрерывных функций многочленами по ортонормированной системе с коэффициентами, являющихся значениями приближаемой функции в точках и погрешностью через коэффициенты Фурье по ортонормированной системе

Тегіс функцияларды жуықталатын функцияның нүктелік мәндері болып табылатын коэффициентті, қателігі  ортонормаланған жүйенің Фурье коэффициенттері арқылы бағаланатын ортонормаланған жүйе көпмүшеліктері арқылы жуықтау

Бағыт 24. Обратное К(В)П как прямое формульное решение (без Нейросетей) AI ML-проблемы для всякой гладкой Математической модели с идеей дальнейшего продолжения с созданием новых Математических структур для негладких задач со своими «топологиями».

Кері К(Е)В есебі кез келген тегіс математикалық модель үшін AI ML есептерін (нейрожелілерді қолданбай) тікелей формулалық шешуші және өзіндік «топологиялы» тегіс еместер үшін жаңа математикалық құрылымдарды құру идеясымен әрі қарайғы дамытуы ретінде

3.3. Журналда Математика және Компьютерлік ғылымдар саласындағы төрт мәселенің авторлық шешімдері жарияланған. «Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. Математика, Компьютерлік ғылымдар, Механика сериясы» журналы өзінің әр ғылыми бөлімінде фундаменталды және инновациялық жаңалықтармен ерекшеленетін, Математика, Компьютерлік ғылымдар, Жасанды интеллект (AI) және Машиналық оқыту (ML) саласындағы терең идеяларды түсінуді кеңейтетін және көпшілік қолданбалы аспектілері – жақсы теориядан практикалық тиімді ештеңе жоқ, – қағидасын  растайтын ерекше зерттеулерді жариялайдыю

Журналдағы принциптік ғылыми жаңалықтар «физика-математика циклі факультетінде екі оқу курсы» деңгейінде қысқаша баяндалатын келесі түрлерде:

Бірінші түр – шешімі де нақты тұжырымдауды талап ететін нақты айқындалған түйінді мәселе болып табылады.

Екінші түр – нақты тұжырымдалған, кең ауқымды практикалық қолданбалары бар, жүз жылдан астам тарихты, бірақ қандай да бір нақты сипаттағы соңғы шешімдерсіз теориялық мәселе.

Үшінші түр – жаңа жинақтаушы зерттеу схемалары болып табылады, олар әзірленген тақырыптар мен бағыттарды жалғастырулармен толықтыра отырып құралады, мұны А.Н. Колмогоров «Мені ештеңені дәлелдемейтін, теоремасыз математик деп кінәлайды. Есесіне есептер қоюды шешуден әлдеқайда жақсы меңгергенмін, бірақ мен бұл мүмкін және шын деп есептеймін, бұл кемшілік емес, керісінше мадақ» деген ұстанымына белгілі бір қашықтықта «төменнен жоғарыға қарай» бағытында қарауға болады.

Төртінші түр – математикалық тұрғыдан нақты әзірленген модельдерден интуитивті және практикалық тұрғыдан түсінікті есептерге дейін идеяларды дамыту, сәйкес технологияларды сыни талдау негізінде жаңа математикалық құрылымдар құру арқылы жүзеге асады.

10. Ковэю мен Макферсон кездейсоқтығы аясындағы Лехмердің сызықтық конгруэнтті тізбегі.

20. Кеңінен зерттелген, бір ғасырдан астам тарихы бар есептің тікелей қолданылатын екі жол формула арқылы толық шешімге жеткізілуі.

30. Жуықтаулар теориясы, Сандық анализ және Есептеу Математикасы саласындағы жаңа зерттеу схемасы.

40. Кері К(Е)Д есебі кез келген тегіс математикалық модель үшін AI–ML мәселесінің нейрожелілерсіз тікелей формулалық шешімі және тегіс емес мәселелер үшін өз «топологиялары» бар жаңа Математикалық құрылым құру идеясымен жалғастыру ретінде.

Бұл тәсіл қарастырылатын объектілердің тегістігі қағидасына сүйене отырып,  ақырлы рет дифференциалданатын және аналитикалық функциялардан бастап, мүлде тегіс емес жағдайларға дейін, әзірленген топологияларға ұқсас белгілі бір құрылымдық қасиеттерге ие жаңа математикалық құрылымдарды құруды көздейді.

4. Әдіснама. Журнал Математика, Компьютерлік ғылымдар және Механика мамандықтарының барлық тақырыптары бойынша тікелей қолданбалы ғылыми-әдіснамалық мақалаларды, сондай-ақ осы салаларда жарық көрген оқу басылымдарына арналған рецензияларды жариялайды.

Журнал Мектеп математикалық білім беру саласында «Математикалық кемелдікке» қол жеткізуді мақсат етеді, оны жүзеге асыру жобасы «Казахская математическая справедливость в школьном образовании – это равные для всех условия в обучающих учебниках и учителях» атты мақалада баяндалған.

Журнал Университеттегі математикалық білім беру саласында «Математиканы түсіну» деңгейіне қол жеткізуді мақсат етіп, оны жүзеге асыруда орталық рөлді Математикалық анализ атқарады, ал базалық білімді ұйымдастыру процесіне бірнеше мақалалар арналған.

4.1. Әдіснамалық мазмұндағы мақалалар

Ғылыми ізденістер барысында қалыптасқан, оқу бағдарламасының немесе ғылыми тақырыптың негізгі сәтін тікелей қолдану әдістемесі жеке мақалалар ретінде жарияланған:

Темиргалиев Н. Предисловие Главного редактора журнала "Вестник Евразийского национального университета имени Л. Н. Гумилева. Серия Математика. Информатика. Механика" о целях издания и путях их реализации // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Математика. Компьютерные науки. Механика. 2018. T. 122. No 1. C. 8–69.

Темиргалиев Н. Научный, научно-методический и организационный отчет «Институт теоретической математики и научных вычислений (ИТМиНВ) Евразийского национального университета имени Л.Н.Гумилева в 2019 году (Часть II)» // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Математика. Компьютерные науки. Механика. 2020. T. 132. No 3. C. 31–69.

Темиргалиев Н. Научный, научно-методический и организационный отчет «Институт теоретической математики и научных вычислений (ИТМиНВ) Евразийского национального университета имени Л.Н.Гумилева в 2019 году (Часть IV)» // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Математика. Компьютерные науки. Механика. 2021. T. 137. No 4. C. 25–59.

Таугынбаева Г.Е., Жубанышева А.Ж., Табылдиева Ж., Темиргалиев Н. Методика обучения числам и применяемым к ним операциям сложения и умножения в начальной школе и лежащие в их основе общие проблемы // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Математика. Компьютерные науки. Механика. 2022. T. 138. No 1. C. 45–54.

Жубанышева А., Таугынбаева Г., Наурызбаев Н., Темиргалиев Н. Об одном проблемном моменте в учебниках по Теории вероятностей // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Математика. Компьютерные науки. Механика. 2022. T. 140. No 3. C. 15–22.

Темиргалиев Н., Нуртазина К., Таугынбаева Г., Жубанышева А. Казахская математическая справедливость в школьном образовании – это равные для всех условия в обучающих учебниках и учителях // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Математика. Компьютерные науки. Механика. 2024. T. 148. No 3. C. 26–99.

                                                                                  ***

Әдіснамалық мақалалардың мазмұнын түсіндіру үшін келесі мысалды қарастыруға болады. А.Н. Колмогоров  пен С.Ф. Фоминнің авторлығымен шыққан «Функция теориясының және функционалдық анализ элементтері» атты танымал оқулықта әрқайсысы өз алдына жеке теориялар алдымен «Функционалдық анализ», кейін «Лебег өлшемі мен интеграл теориясы» болып кері тәртіпте берілген. Алайда функционалдық кеңістіктер мен олардың операторлары бойынша нақты мысалдар Лебег өлшемі және интеграл теориясына негізделгендіктен, авторлар бұл теорияны қолдана алмай, тек дискретті мысалдармен шектелген. Нәтижесінде, функционалдық анализдің иллюстративтік бөлімі айтарлықтай шектеледі. Сонымен қатар, жалпы функцияларды баяндау барысында Риман интегралы қажетті қасиеттерді қамтамасыз ете алмайтындықтан, Лебег өлшемі мен интеграл теориясының қолжетімсіздігі мәтіннің толық және дұрыс баяндалуына кедергі жасайды.

                                                                                 ***

Журналдың Бас Редакторының 2000 бет матмтикалық мәтінде Математикалық анализ егжей-тегжейлі баяндалған, оқырманның білікті математикалық ортада болуын талап етпейтін  Математикалық анализ оқулығы бар. Сонымен қатар, бұл оқулықтың СИНОПСИС-МАЗМҰНЫ 21 тараудағы 155 параграф пен 891 тармақтың толық аттары көрсетілген Синопсис-түсініктемелерімен жабдықталуы оқу әдебиетінде жаңа тәсіл болып табылады. Математикалық анализ теориясын баяндау әдістемесінің толық мазмұны Журналдың арнайы мақаласында берілген.

                                                                                   ***

Математикалық анализдің берік курсы берілмесе, қабілеті бар студенттің өзін Кембриджте оқыту «Математиканы түсіну» деңгейіне жеткізе алмайды.  Белгілі Готфри Харди үшін мұндай курс Камиль Жорданның «Анализ курсы» атты оқулығы болды. Ал бұл курсты түсінбегендер, керісінше, математиканы терең түсінуден мақрұм қалды.

                                                                                    ***

Оқу әдебиетінде сирек үйлесетін «Қатаңдық-Түсіну» ұғымдары тақырыпты терең түсіну форматы арқылы шешімін табады, мұнда баяндау әдістемесінің қолжетімділігіне ерекше мән беріледі.

4.2. «Л.Н. Гумилев атындағы Еуразиялық ұлттық университеті Хабаршысы» журналында серияларға бөлінбей тұрып-ақ «Методология» рубрикасы енгізілмесе де  жарияланымдар жүргізілген:

  • Темиргалиев Н., Жайнибекова М., Воказе К. О некоторых «понятных» понятиях школьной математики // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Гуманитарные науки. – 2011. - №1(80), С.33-38.
  • Темиргалиев Н Принципы создания и проведения экспертизы учебников по математике // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Гуманитарные науки. – 2009. – Т. 72. - №5. С.35-43. .

 В качестве примера научно-организационных публикаций Журнала приведем.

5. Журнал ірі ғылыми және әдістемелік шараларды жандандыру үшін ғылыми-ұйымдастырушылық ұсыныстарды жариялайды.

Журналдың ғылыми-ұйымдастырушылық жарияланымдарының мысалы ретінде мыналарды келтіруге болады:

  • Темиргалиев Н. Научный, научно-методический и организационный отчет «Институт теоретической математики и научных вычислений (ИТМиНВ) Евразийского национального университета имени Л.Н.Гумилева в 2019 году (Часть I)» // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Математика. Компьютерные науки. Механика. -2020. T. 130. No 1. C. 8–58
  • Темиргалиев Н. Научный, научно-методический и организационный отчет «Институт теоретической математики и научных вычислений (ИТМиНВ) Евразийского национального университета имени Л.Н.Гумилева в 2019 году (Часть II)» // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Математика. Компьютерные науки. Механика. 2020. T. 132. No 3. P. 31–69.
  • Темиргалиев Н. Научный, научно-методический и организационный отчет «Институт теоретической математики и научных вычислений (ИТМиНВ) Евразийского национального университета имени Л.Н.Гумилева в 2019 году (Часть III)» // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Математика. Компьютерные науки. Механика. 2021. T. 135. No 2. C. 12–63.
  • Темиргалиев Н. Научный, научно-методический и организационный отчет «Институт теоретической математики и научных вычислений (ИТМиНВ) Евразийского национального университета имени Л.Н.Гумилева в 2019 году (Часть IV)» // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Математика. Компьютерные науки. Механика. 2021. T. 137. No 4. C. 25–59.

серияларға бөлінбей тұрып жарияланғандары

 Джумакаева Г.Т., Темиргалиев Н. Метод анализа возрастных способностей учащихся к усвоению учебного материала // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. 2011. Т. 80. №1. С. 39-50.

 6. «Естелік» рубрикасы журналдың бағыттары бойынша ғылыми қауымдастықтың көрнекті өкілдерінің мұрасына арналады.

Оған келесі мақалаларды мысал ретінде келтіруге болады:

- Темиргалиев Н. Наурызбаев Кабдуш Жумагазиевичкак эталон "Понимания Математики"// Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Математика. Компьютерные науки. Механика. 2022. T. 139. No 2. C. 77-80.

«Естелік» рубрикасы енгізілмей, серияларға бөлінбей тұрып, «Л.Н. Гумилев атындағы Еуразиялық ұлттық университеті Хабаршысы» журналында келесі жарияланымдар жүргізілген:

- Темиргалиев Н. Несколько слов воспоминаний о моем друге и учителе Сергее Воронине // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. 2016. T. 115. No 6. C. 46-64.

-  Темиргалиев Н. Математика-информатика Казахстана – вперед «по-Ибрашевски!»» // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. 2017. T. 117. No 2. C. 46-56.

 7. «Л.Н. Гумилев атындағы Еуразиялық ұлттық университеті Хабаршысы. Математика, Компьютерлік ғылымдар, Механика сериясы» Қазақстанның ғылыми-ұйымдастырушылық жүйесінің бөлігі ретінде Математика, Компьютерлік ғылымдар және Механика саласындағы материалдарды жариялау арқылы Қазақстанның Білім және Ғылым жүйесінің тиімді басқару құрылымдарын қалыптастыруға қатысады.

Журнал келесі қағидаларды ұстанады:

  • Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым жүйесінде ғылыми коммуникациялардың дамуына жәрдемдесу, журнал айналасында ғылыми мектептер мен бағыттарды қалыптастыру, басым ғылыми зерттеулерді ақпараттық қолдау және ғылыми идеяларды насихаттау;
  • Жарияланым жасауға және рецензиялауға отандық және шетелдік жетекші мамандарды тарту және олармен ғылыми арақатынасты орнату;
  • Ғылыми қызметкерлерге, оқытушыларға, докторанттар мен магистранттарға, сондай-ақ бакалавриат студенттеріне өздерінің теориялық, қолданбалы және практикалық мәні мен жаңашылдығы бар фундаменталды және қолданбалы зерттеулерінің нәтижелерін жариялау мүмкіндігін беру, отандық және әлемдік кәсіби қауымдастықтарды ғылыми жұмыстардың соңғы нәтижелерімен таныстыру;
  • Қазақстан Республикасында жоғары білікті мамандарды даярлау бойынша мемлекеттік саясатты іске асыру;
  • Журналдың ғылыми алаңын жаңа идеяларды халықаралық деңгейде кеңінен баяндап, бекіту үшін пайдалану және оларды талқылау;
  • Журналдың редакциялық алқасының авторлармен мақалалар құрылымына қойылатын талаптарына сай жүйелі жұмыс істеуі негізінде ғылыми мақалалардың деңгейін көтеру;
  • Қазақстанның Ғылыми әлемдік кеңістікке интеграциясын қамтамасыз ету;
  • Рецензиялау процесіне жетекші мамандарды тарту арқылы жоғары ғылыми стандарттарды сақтау;
  • Мақалалардың редакциялық өңдеу мерзімін қысқартуға тырысу;
  • Қазақстандық ғылыми қызметкерлерді халықаралық ғылыми қауымдастықта интеграциялау;
  • Журналды «ашық қолжетімділік» (Open Access) үлгісіндегі ғылыми басылым ретінде дамыту;
  • Журналдың халықаралық деректер базаларында және ашық электрондық ресурстарына ену аясын кеңейту;
  • Қабылданған мақала форматына сәйкес зерттеу жаңалығының кеңейтілген мазмұнын (Abstract), түйінді сөздерді (Keywords) беру ағылшын тілінде және әдебиеттер тізімін латын әліпбиінде (References) қайталау арқылы журналдың халықаралық ғылыми кеңістіктегі кең оқырман қауымға қолжетімділігін арттыру;
  • Журнал стремится поддерживать высочайший уровень целостности публикуемого контента.

 «Ғылыми-ұйымдастырушылық мақала» айдарында «К вопросу о научно-исследовательской и научно-методологической отчетности и контроле» атты мақала жарияланды//Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің хатшысы. Математика. Компьютерлік ғылымдар. Механика» сериясы. 2025. Т. 152. № 3.

8. Редакциялық алқаның мақалалардың мазмұны мен құрылымына қоятын талаптары. Журналда «Ғылыми жаңалық – бұл ғылыми кеңістікте бұрын белгісіз болған мазмұнды, жаңа білім» қағидаты аясында келесі материал түрлері жарияланады: Ғылыми-зерттеу мақалалар, Ғылыми-әдіснамалық мақалалар, Ғылыми-ұйымдастырушылық мақалалар, Қысқа хабарламалар, журнал нөмірінің бағдарлаушы мақаласы, «Еске алу» айдары, «Оқу және ғылыми басылымға рецензия» және «Ақпараттық аналитика» айдарлары.

Ғылыми мақалалардың көлемі 8-16 бет аралығында, қысқа хабарламаның көлемі 5-7 бет аралығында, ал айдар материалдарының көлемі 2-5 бет аралығында болуы тиіс. Көрсетілген үш түрлі мақала мен қысқаша хабарламаның көлемін есептегенде аннотация, түйін сөздер, әдебиеттер тізімі (түпнұсқа тілінде және ағылшын тілінде), сондай-ақ автор(лар) туралы мәліметтер (қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде) есепке алынбайды.

Ғылыми мақалалардың көлемі белгіленген көлемнен асып кеткен жағдайда оның маңыздылығына қарай Журналдың Редакциялық кеңесінің ерекше шешімі бойынша тек айрықша жағдайларда ғана жариялауға қабылданады.

8.1. Ғылыми-зерттеу мақалалары құрылымы жағынан есеп қойылымының егжей-тегжейлі тұжырымдалуымен, зерттеу мақсатының бағыттың даму аясындағы қажеттілігін толық негіздеумен және алынған нәтижелердің нақты тұжырымдалуымен сипатталатын аяқталған зерттеу болып табылуы тиіс (осы талаптардың ескерілуі мен толықтығын Журналдың рецензенттері мен Редакциялық алқасы айқындайды):

Мақала жеке түрде немесе үйлесімде келесі ақпаратты қамтуы қажет:

  • Мақала мәтінін түсінуді қамтамасыз ету үшін қажетті белгілеулер мен анықтамалар,
  • Мақала арналған есептің (мәселенің) нақты қойылымы,
  • Мақала арналған есептің қойылуымен байланыстағы толық сілтемелерімен берілген тарихи мәліметтер және тиісті – осы тақырыпқа дейінгі нәтижелерді кім және қашан алғаны туралы деректер,
  • Зерттеліп отырған бағыттағы жаңа мәселе ретінде немесе оны әрі қарай дамыту үшін қажетті мәселе ретінде кез келген ғылыми жұмыстың ең маңызды бөлігі болып табылатынтақырыптың өзектілігін негіздеу,
  • Қойылған есептің мақалада ұсынылған шешімін дәл тұжырымдау және сипаттау,
  • Мақала нәтижесінің бұрын белгілі білімдер аясында жаңа, белгісіз және мазмұнды екенін егжей-тегжейлі негіздеу,
  • Мақалада қойылған есептің шешімі толық әрі жан-жақты дәлелдемелермен қамтамасыз етілуі тиіс,
  • Зерттеу нысанының концептуалдық моделі – негізгі құрамдас бөліктердің құрылымдалған сызбасы (назар нақты мамандану шеңберінде де, принциптік маңыздылық тұрғысынан да түпкілікті сипатқа ие нәтижелерге аударылады).

Осы талаптардың кемінде біреуі сақталмаған жағдайда мақала қарауға қабылданбайды.

8.2. Қысқаша хабарлама. Қысқа хабарламаға қойылатын талаптар ғылыми-зерттеу мақаласына қойылатын талаптармен бірдей, тек толық әрі егжей-тегжейлі дәлелдеу талап етілмей, оның орнына дәлелдеудің сызбасымен (қысқаша нобайымен) алмастырылуы мүмкін.

8.3. Ғылыми-әдіснамалық мақала. Журнал методологиялық мәні мен жаңа тәсіл, құралдар, әдістер, принциптер мен білімді беру жолдары түріндегі жаңалықты қамтитын Математика, Компьютерлік ғылымдар және Механика салаларының барлық тақырыптары бойынша тікелей қолданыстағы ғылыми-әдіснамалық мақалаларды жариялайды.  

Ғылыми-әдіснамалық мақалалар қойылған методологиялық мәселені  егжей-тегжейлі тұжырымдау, зерттеу мақсатының пәндік дисциплина дамуы аясында қажеттілігін толық негіздеу, жүйелілік, терминологияның нақтылығы, теориялық құрамдастардың айқын көрсетілуі, логика және құрылымдылық, білімді жеткізудің қолжетімділігі мен түсініктілігі сияқты жалпы талаптарды ескеру жағын қамти отырып, жеке бағдарламалық тақырыпты, бүтін бағытты немесе пәндік дисциплинаны баяндауға арналған аяқталған зерттеу болып, келесі талаптарға сай болуы тиіс (осы талаптардың ескерілуі мен толықтығын рецензенттер мен Редакциялық алқа анықтайды) және жеке түрде немесе үйлесімде келесі ақпаратты қамтуы қажет:

  • Мақала жеке немесе үйлесімде Зерттеу нысанының концептуалдық моделі – негізгі құрамдас бөліктердің құрылымдалған схемасы, мысалы, мектептегі толық Математика оқулықтар жинағын жасау арқылы «Математикалық жетілгендік» деңгейіне жету, университеттік курстарды «Түсіну» деңгейіне көтеру және әртүрлі «Вариативтік бөлімді» меңгеруге базалық дайындықты қамтамасыз ету туралы ақпаратты қамтуы тиіс,
  • Әдістемелік мәселенің нақты қойылымы – шешуді қажет ететін фундаменталды белгісіздік немесе қарама-қайшылық,
  • Жасалатын әдістемелік мәселенің өзектілігі мен қажеттілігін негіздеу,
  • Әдістемелік мәселенің шешілуі және оның бұрын белгілі әдістемелер аясында жаңашылдығы.

 8.4. Ғылыми-ұйымдастырушылық мақала. Журнал ірі көлемді ғылыми және әдіснамалық іс-шараларды жандандыруға бағытталған ғылыми-ұйымдастырушылық ұсыныстарды жариялайды:

  • тиімділік аясындағы ғылыми конференциялар,
  • сәйкес байқау Гранттық қаржыландыру құжаттамасы мен сараптамалары;
  • соңында «Математикалық жетілгендік» деңгейіне жетуді мақсат тұтатын мектеп математикасы курсының оқулықтары мен бағдарламалары;
  • «Математиканы түсіну» деңгейіне жетуді мақсат тұтатын магистратура және PhD докторантура бағдарламалары;
  • барлық деңгейдегі студенттерді халықаралық ғылымға тартуды қамтамасыз ететін магистратура және PhD докторантура ғылыми бағдарламалары;
  • әртүрлі тағайындауларға арналған сараптамалар және сарапшыларға қойылатын талаптар: ғылыми сараптамаға тек фундаменталды нәтижелерге қол жеткізген мамандар тартылады, тек ерекше жағдайда ғана маңызды нәтижелері бар мамандар, әдіснамалық сараптама үшін пәндік салада теориялық дайындығы бар, тікелей қолдану нәтижесі кемінде үш рет расталған мамандар тартылады,
  • әртүрлі тағайындауларға арналған сараптама және сарапшыларға қойылатын талаптар: Ғылыми сараптамаға тек фундаменталды нәтижелерге қол жеткізген мамандар, ерекше жағдайларда – маңызды нәтижелері бар мамандар тартылады.
  • ғылыми атақтарды беру және онымен байланысты құжаттама мен сараптама: профессор атағы алу үшін міндетті түрде Фундаменталды нәтижесі болуы тиіс; ассоциирленген профессор мен доцент атағын алу үшін маңызды нәтижесі болуы жеткілікті.
  • оқулықтар мен монографияларды рецензиялау және онымен байланысты құжаттама: оқулықтарды рецензиялау үшін пәндік салада теориялық дайындығы бар, тақырыбы оқулыққа жақын, тікелей қолдану нәтижесі кемінде бес рет расталған мамандар тартылса, монографияларды рецензиялау үшін тақырыбы монографияға жақын және фундаменталды нәтижелері бар мамандар тартылады.
  • ғылыми-зерттеу және ғылыми-әдіснамалық есептілік пен бақылау құжаттамасы:
  • кез келген ғылыми есептік немесе бақылау құжаты ғылыми жаңалықтың нақты тұжырымдарын талап етуі керек, сонымен қатар сол кезеңдегі Халықаралық ғылыми кеңістіктегі тақырып пен бағыт жағдайы негізінде толық негізделген болуы тиіс.
  • ғылыми кадрларды даярлау және онымен байланысты есептік пен бақылау құжаттамасы.
  • журналдағы ғылыми-зерттеу, ғылыми-әдіснамалық және ғылыми-ұйымдастырушылық саясат: ғылыми журнал магистратура мен PhD-диссертациялардың тақырыптарын қамтуы, Қазақстан үшін халықаралық деңгейде ғылыми зерттеулерді белсендіруі, ғылыми қателіктерден, нәтижеліліктің және маңыздылықтың болмауынан таза болуы тиіс.

8.5. «Журналдың бағдарлаушы мақаласы» форматы мен көлеміне ешқандай шектеу қойылмай жеке тақырыпқа немесе бағытқа арналған Қазақстандағы ары қарай жалғастыруға және Халықаралық ғылыми кеңістікке шығуға мүмкіндік беретін фундаменталді нәтижелерге негізделеді.

  8.6. «Оқулықтар мен ғылыми басылымдарға рецензия» рубрикасы оқулықтар мен монографияларды ғылыми-әдіснамалық тұрғыдан талдауға арналған.

  8.7. «Естелік» рубрикасы журнал бағыттары бойынша ғылыми қауымдастықтың көрнекті өкілдерінің мұрасына арналады.

8.8. «Ақпараттық-аналитикалық» рубрикасы конференциялар мен семинарлар, әлемдік ғылыми орталықтармен ғылыми ынтымақтастықтар, Қазақстан Республикасының ұлттық және аймақтық университеттері мен орта мектептерінде өткізілетін ғылыми-зерттеу және ғылыми-әдіснамалық выездтік семинарлар, сондай-ақ Математика, Компьютерлік ғылымдар және Механика бойынша ұлттық жобалардың таныстырылымдары сынды ірі ғылыми іс-шараларға арналған.

9. Редакциялық алқаның Журналға түскен мақалаларды рецензиялау жұмысы. Журналдың мақсаттарын жүзеге асыруда негізгі рөлді редакциялық алқа мен мақала тақырыбы бойынша тікелей немесе тақырыпқа жақын нәтижелері бар жоғары кәсіби маман ретінде арнайы тартылған рецензенттердің үйлестірілген қызметі атқарады. Рецензия міндетті түрде мақала тақырыбына қысқаша авторлық кіріспе сипаттама мен жұмыстың жалпы нәтижелеріне шолу, зерттеу тақырыбының өзектілігі мен қойылған есептің қажеттілігінің негіздемесі, ұсынылған нәтижелердің алдыңғы зерттеулер контексіндегі ғылыми жаңалығының бар-жоғы туралы талдау, мақалада тұжырымдалған негізгі нәтижелердің толықтығы мен дәлдігіне баға беру сынды құрамдас бөліктерді қамтуы тиіс. Сонымен қатар, рецензияда мақала бойынша дәлелді және егжей-тегжейлі қорытынды берілуі қажет, онда жұмысты жариялауға қабылдау, қабылдамау немесе авторға түзетулер енгізу үшін қайтару туралы негізделген шешім ұсынылуы қажет.

Мақалаға арналған рецензия құрылымының үлгісі.

 10. «Журналдың бағдарламалық мақалалары» толық тізімі. Журналда жалпы 650 беттен тұратын 21 негізгі мақала жарияланған. Олардың соңғысы «Обратное К(В)П как прямое формульное решение (без Нейросетей) AI ML-проблемы для всякой гладкой Математической модели с идеей дальнейшего продолжения с созданием новых Математических структур для негладких задач с своими «топологиями»».

«Журналдың бағдарламалық мақаласы» ретіндегі know-how-ды толық түсіну үшін төменде олардың толық тізімі берілген:

  1. Темиргалиев Н. Предисловие Главного редактора журнала "Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Математика. Информатика. Механика" о целях издания и путях их реализации //Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Математика. Компьютерные науки. Механика. -2018. -Том 122. -№1. -С. 8-69 – здесь показаны в
  2. Темиргалиев Н. Элементарное построение линейной конгруэнтной последовательности Лехмера с той степенью случайности, с какой требованиям случайности отвечает спектральный тест Ковэю и Макферсона // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н.Гумилева. Серия Математика. Информатика. Механика. -2018. -Т. 123. - №2. -С. 8-55.
  3. Темиргалиев Н., Жубанышева А.Ж. Теория приближений, Вычислительная математика и Численный анализ в новой концепции в свете Компьютерного (вычислительного) поперечника // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н.Гумилева. Серия Математика. Информатика. Механика. -2018. -Т. 124. - №3. -С. 8-88.
  4. Темиргалиев Н. Теории вложений и приближений в контексте К(В)П и внутренних проблем теории функций// Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н.Гумилева. Серия Математика. Информатика. Механика. -2018. -Т.125. -№4. -С.8-68.
  5. Темиргалиев Н., Таугынбаева Г.Е., Абикенова Ш.К. Дискретизация решений уравнений в частных производных в контексте Компьютерного (вычислительного) поперечника// Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н.Гумилева. Серия Математика. Информатика. Механика. -2019. -Т.126. -№1. -С.8-51.
  6. Темиргалиев Н. Преобразования и абсолютная сходимость тригонометрических рядов Фурье// Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н.Гумилева. Серия Математика. Информатика. Механика. -2019. -Т.127. -№2. -С.8-26.
  7. Темиргалиев Н. Концепция С.М.Воронина в проблеме сравнений детерминированных и случайных вычислений в одних и тех же терминах// Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н.Гумилева. Серия Математика. Информатика. Механика. -2019. - Т.128. -№3. -С.8-33.
  8. Темиргалиев Н., Абикенова Ш., Ажгалиев Ш., Таугынбаева Г., Жубанышева А.Ж. Преобразование Радона в Схеме К(В)П-исследований и теории квази Монте-Карло// Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н.Гумилева. Серия Математика. Информатика. Механика. -2019. -Т.129. -№4. -С.89-135.
  9. Темиргалиев Н., Научный, научно-методический и организационный отчет «Институт теоретической математики и научных вычислений (ИТМиНВ) Евразийского национального университета имени Л.Н.Гумилева в 2019 году (часть I)» //Вестник ЕНУ им. Л.Н. Гумилева. Математика. Компьютерные науки. Механика, 2020, Том 130, №1, стр.8-51.
  10. Темиргалиев Н., Научный, научно-методический и организационный отчет «Институт теоретической математики и научных вычислений (ИТМиНВ) Евразийского национального университета имени Л.Н.Гумилева в 2019 году (часть II)» //Вестник ЕНУ им. Л.Н. Гумилева. Математика. Компьютерные науки. Механика, 2020, Том 132, №3, стр.31-69.
  11. Темиргалиев Н., Научный, научно-методический и организационный отчет «Институт теоретической математики и научных вычислений (ИТМиНВ) Евразийского национального университета имени Л.Н.Гумилева в 2019 году (часть III)» //Вестник ЕНУ им. Л.Н. Гумилева. Математика. Компьютерные науки. Механика, 2021, Том 135, №2, стр.12-63.
  12. Темиргалиев Н., Научный, научно-методический и организационный отчет «Институт теоретической математики и научных вычислений (ИТМиНВ) Евразийского национального университета имени Л.Н.Гумилева в 2019 году (часть IV)» //Вестник ЕНУ им. Л.Н. Гумилева. Математика. Компьютерные науки. Механика, 2021, Том 137, №4, стр. 25-59.
  13. Таугынбаева Г.Е., Жубанышева А.Ж., Табылдиева Ж.К., Темиргалиев Н. Методика обучения числам и применяемым к ним операциям сложения и умножения в начальной школе и лежащие в их основе общие проблемы// Вестник ЕНУ им. Л.Н. Гумилева. Математика. Компьютерные науки. Механика, 2022, Том 138, №1, стр.45-54.
  14. Жубанышева А.Ж., Таугынбаева Ғ.Е., Наурызбаев Н.Ж., Темиргалиев Н. Об одном проблемном моменте в учебниках по теории вероятностей // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева.Серия Математика. Компьютерные науки. Механика. - 2022. -Т. 140. -№3. -С. 15-22.
  15. Шерниязов К.Е. Оптимальные методы приближенного восстановления функций и решений уравнений в частных производных вычислительными агрегатами по линейным комбинациям сеток Коробова со сверхсжатием информации и смежные вопросы // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева.Серия Математика. Компьютерные науки. Механика. - 2022. -Т. 139. -№2. -С. 26-76.
  16. Темиргалиев Н. Наурызбаев Кабдуш Жумагазиевич как эталон "Понимания Математики"// Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева.Серия Математика. Компьютерные науки. Механика. - 2022. -Т. 139. -№2. -С. 77-80.
  17. Темиргалиев Н., Таугынбаева Г.Е., Жубанышева А.Ж. Формула Планшереля для преобразования Радона в гибкой шкале гильбертовых пространств Соболева //Вестник ЕНУ им. Л.Н. Гумилева. Математика. Компьютерные науки. Механика, 2022, Том 141, №4, стр.42-50.
  18. Н. Темиргалиев, Ш.К. Абикенова, Ш.У. Ажгалиев, Е.Е. Нурмолдин, Г.Е. Таугынбаева, А.Ж. Жубанышева Эквивалентное сведение задач Компьютерной томографии к разработанной задаче восстановления функций в виде конечной свертки в нормах «гибких» гильбертовых пространств Соболева и Соболева-Радона по схеме Компьютерного (вычислительного) поперечника//Вестник ЕНУ им. Л.Н. Гумилева. Математика. Компьютерные науки. Механика, 2023, Том 142, №1, стр. 35-69.
  19. Темиргалиев Н., Нуртазина К., Г.Е. Таугынбаева, А.Ж. Жубанышева Казахская математическая справедливость в школьном образовании– это равные для всех условия в обучающих учебниках и учителях//Вестник ЕНУ им. Л.Н. Гумилева. Математика. Компьютерные науки. Механика, 2024, Том 148, №3, стр. 26-99.
  20. Жубанышева А. Ж., Наурызбаев Н. Ж., Таугынбаева Г. Е., Нуртазина К. Б., Темиргалиев Н. Наличие статистической регулярности в парадоксе Монти Холла на авторских случайных алгоритмах // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Математика. Компьютерные науки. Механика. 2025. T. 152. № 3. С. 30-59.
  21. Темиргалиев Н. К вопросу о научно-исследовательской и научно-методологической отчетности и контроле // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Математика. Компьютерные науки. Механика. 2025. T. 153. No 4. С. 6-91.
  22. Темиргалиев Н. Обратное К(В)П как прямое формульное решение (без Нейросетей) AI ML-проблемы для всякой гладкой Математической модели с идеей дальнейшего продолжения с созданием новых Математических структур для негладких задач с своими «топологиями» //Вестник ЕНУ им. Л.Н. Гумилева. Математика. Компьютерные науки. Механика (басылымда).
  23. Темиргалиев Н. и весь ИТМиНВ. Методы AI-ML-анализа социально-экономического состояния и перспектив развития малого и среднего бизнеса в районах административного деления Казахстана по природно-климатическим условиям и промышленным возможностям (в Классификациях с районными особенностями) //Вестник ЕНУ им. Л.Н. Гумилева. Математика. Компьютерные науки. Механика (басылымда)

 

  1. Авторлардың этикалық міндеттері. «Жариялау этикасы» бөлімін қараңыз.
  2. Қолданылған материалдар мен плагиат. «Жариялау этикасы» бөлімін қараңыз.
  3. Рецензиялау ережелері. Рецензиялаудың негізгі мақсаты – Редакциялық кеңеске журналдың редакциялық критерийлеріне сәйкес, дәлелдерге негізделген әділ шешім қабылдау үшін қажетті ақпаратты ұсыну.

Барлық түскен қолжазбалар алдымен журнал редакторлары журналдың тақырыптық бағытына және «8. Редакциялық кеңестің мақалалардың мазмұны мен құрылымына қойылатын талаптар» бөлімінде көрсетілген талаптарға сәйкес бағаланады. Егер қолжазба әрі қарай қарауға жарамды деп танылса, онда ол техникалық талаптарға сәйкестігі тексеріліп, лицензиялық жүйеге плагиаттыққа тексеру үшін жіберіледі («12. Қолданылған материалдар мен плагиат» бөлімінен қараңыз). Содан кейін редактор тарапынан қарауға қабылданған мақалалар ғылыми сапасын тәуелсіз бағалау үшін екі рецензентке жіберіледі. Журнал екі жақты жасырын рецензиялау қағидатын ұстанады, яғни авторлар мен рецензенттердің аты-жөндері бір-біріне белгісіз болады.

Рецензенттерді таңдау жариялау үрдісі үшін шешуші қадам. Таңдау сараптамалық біліктілік, бедел, нақты ұсыныстар, мүдделер қақтығысы және бұрынғы жетістіктер сынды бірнеше факторларға негізделеді.

Рецензиялау редакторға редакциялық шешім қабылдауға көмектесумен қатар авторға мақаласын жетілдіруге мүмкіндік береді.

Мақалаларды рецензиялау Редакциялық кеңестің мүшелері мен шақырылған рецензенттер – мақаланың бағытына сәйкес саланың жетекші мамандары арқылы жүргізіледі. Мақалаға сараптама жүргізу үшін белгілі бір рецензентті таңдау шешімін Бас редактор Редакциялық кеңеспен бірлескен талқылаудан кейін қабылдайды.

Рецензенттерді ұсыну/бастарту. Авторлар өз қолжазбаларын тапсыру кезінде сәйкес рецензенттерді ұсына алады және/немесе белгілі бір тұлғаларды рецензенттік процестен шығару туралы өтініш жасай алады. Рецензенттерді әр түрлі елдер мен мекемелерден ұсынған дұрыс деп ұйғарылады. Рецензенттерді ұсынған кезде автор-корреспондент әрбір ұсынылған рецензентке арналған институционалды электрондық пошта мекенжайын көрсетуі тиіс, ал бұл мүмкін болмаған жағдайда, жеке басты парақшаға сілтеме, жарияланым жазбасына сілтеме немесе зерттеуші/автор идентификаторы сияқты басқа сәйкестендіру жолдарын қосуы қажет. Журнал бұл ұсыныстарды міндетті түрде қолданбауы мүмкін, алайда ұсыныстар құпталып, рецензиялау процесін жеңілдетуге көмектесе алатындығына назар аудартамыз.

Рецензенттер өз пікірлерінде көрсетілген мәліметтердің дәлдігі мен көзқарастары үшін жауапты болып табылады, рецензиялау процесі авторлар, рецензенттер және редакторлар арасындағы өзара сенім принципіне негізделген.

Егер қолжазбада берілген кейбір тұжырымдар жасанды интеллект (ЖИ) құралымен тексерілген жағдайда редакция рецензенттерден өз пікірлерінде мұндай құралдардың қаншалықты қолданылғанын көрсетуін сұрайды.

Рецензенттерге рецензиялау және қолжазбаны бағалау процесінде генеративті ЖИ немесе ChatGPT сияқты ЖИ технологияларын пайдалануға рұқсат жоқ.

Рецензент мақаладағы мүмкін этикалық мәселелерге, соның ішінде қаралып отырған қолжазба мен рецензенттің жеке білетін басқа жарияланған жұмыстар арасындағы кез келген маңызды ұқсастықтар немесе сәйкестіктер мұқият болуы тиіс және оларды редакторға хабарлауы қажет. Алынған бақылау, қорытынды немесе аргументтің бұрын жарияланғанын көрсететін кез келген мәлімдеме тиісті материалдармен расталуы тиіс.

Әр рецензент қолжазбаны бағалау барысында өз мүддесінің айқын қақтығысы туындаған жағдайда рецензиядан бас тарту құқығына ие. Қолжазбаны қарау нәтижесінде рецензент мақалаға қатысты тиісті негіздемемен

  • мақала жариялауға ұсынылады,
  • мақала рецензенттің ескертулерін ескере отырып толықтыруға жіберіледі,
  • мақала жариялаудан бас тарту ұсынылады.

ұсыныстарын  береді.

Егер авторлар рецензия жіберілген күннен бастап бір ай ішінде қолжазбаның ескертулерге сай өңделген нұсқасын қайта жібермесе, редакция мақаланы кезектен алып тастайды.

Егер авторлар мен рецензенттер арасында қолжазбаға қатысты шешілмейтін келіспеушіліктер туындаса, Редакциялық кеңес қолжазбаны қосымша рецензиялауға жіберуге құқылы. Даулы жағдайларда соңғы шешім Бас редактордың төрағалығымен өтетін Редакциялық кеңестің отырысында қабылданады.

Қолжазбаны жариялаудан бас тарту туралы шешім рецензенттердің пікірлері ескеріле отырып, Редакциялық кеңестің отырысында қабылданады. Жариялауға ұсынылмаған мақала қайта қарауға қабылданбайды.

Соңғы шешімді Журналдың Бас редакторы қабылдайды.

Редакторлар мен рецензенттер қолжазбаны авторлардың нәсіліне, жынысына, діни сеніміне, этникалық шығу тегіне, азаматтығына немесе саяси көзқарастарына қарамастан, оның тек ғылыми-интеллектуалдық мазмұны негізінде бағалауы тиіс.

Рецензенттер авторларға ұсынылған дәйексөздер шынайы ғылыми себептермен негізделмей, тек  рецензенттің дәйексөз санын көбейту немесе оның (не оның әріптестерінің) еңбектерінің танымалдылығын арттыру мақсатында өз (немесе оның әріптестерінің) еңбектеріне сілтемелер енгізуді ұсынбауы тиіс. Редакторлар рецензенттер пікірлеріндегі орынсыз дәйексөздерді алып тастауға құқылы.

Мүдделер қақтығысы. Рецензенттер мен редакторлар егер

  • қолжазбада ұсынылған зерттеуді қаржыландыруға, кеңес беруге немесе техникалық қолдау көрсетуге қатысқан болса;
  • авторлармен жеке келіспеушіліктері, бәсекелестігі немесе бағалаудың объективтілігіне әсер етуі мүмкін қайшылықты қатынаста болса;
  • зерттеу нәтижелерінің жариялануынан қандай да бір пайда немесе зиян көретін болса,

онда мақаланы рецензиялау, қарастыру және жариялау туралы шешім қабылдау үдерісіне қатыспайды. Мүдделер қақтығысы орын алған жағдайда, хат алмасуға жауапты автор мақаланы жіберу барысында бұл туралы редакцияны хабардар етуге құқылы.

Журнал алынған нәтижелердің ғылыми маңыздылығын бағалау және қосымша түсіндіруді қажет ететін мәселелерді нақтылау мақсатында авторларды ғылыми семинарға шақыру тәжірибесін қолданады.

Журнал COPE қағидаларын басшылыққа алады және шешімдерді Журналдың бекітілген саясаты мен принциптері негізінде тәуелсіз түрде қабылдайды.

14. Авторлық. Баспагер қолжазба журналға жіберілгенге дейін барлық авторлар мақаланың мазмұнымен танысып, оны жіберуге нақты келісімін берген деп және де жұмыс орындалған ұйымның (ғылыми-зерттеу институты, университет және т.б.) жауапты органдарының келісімін алды деп санайды.

Барлық авторлар мақаланың ғылыми мазмұнына белгілі бір деңгейде үлес қосуы тиіс, атап айтқанда, зерттеу тұжырымдамасын қалыптастыруға,
мақаланы маңызды ғылыми мазмұнын айқындау мақсатында сыни тұрғыдан жетілдіруге, негізгі нәтижелерге қол жеткізуде шешуші болған идеялар ұсынуға, күмәндар мен ұсыныстар білдіруге, мақаланың журналға ұсынылатын соңғы нұсқасын бекітуге қатысуға тиіс.

Журнал мақалада әр автордың нақты үлесі көрсетілген жағдайда, авторлардың қосқан үлесі туралы ақпаратты жариялай отырып, ашықтық қағидатын ұстанады. Мақала авторлары «Авторлардың үлесі тең» форматында да үлестерін көрсетуіне болады. Авторлардың атқарған жұмыстары жайлы бұл мәлімет, мысалы, зерттеу мәселесін қою, әдебиеттерге шолу (мәселенің даму тарихы), әдіснама, деректерді жинау және басқару, сандық есептеулер, бағдарламалық қамтамасыз ету, валидация, талдау және басқа да жұмыстар (бұл тізіммен шектелмейді) қамтиды.

Жұмыстың кез келген бөлігінің дәлдігі мен тұтастығын қамтамасыз ету үшін барлық авторлар зерттеу жұмысының барлық аспектілері бойынша жауапкершілік алады.

Авторлар редакциялық үдеріс барысында Журналмен байланыс орнату үшін жауапты корреспондент-авторды тағайындайды.

Корреспондент-автордың рөлі. Авторлардың бірі барлық авторлардың атынан әрекет етеді, қолжазбаның кез келген бөлігінің дәлдігі мен тұтастығына қатысты мәселелердің тиісті түрде шешілуін қамтамасыз етеді және жариялауға дейінгі және жарияланғаннан кейінгі кезеңдерде Журнал мен барлық авторлар арасындағы коммуникацияны үйлестіретін корреспондент-автор болып тағайындалады.

Авторлық құрамдағы өзгерістер. Қолжазбаны ұсыну кезінде авторлар құрамының дұрыстығын және олардың тізімдегі орналасу ретін мұқият тексеру қатаң түрде ұсынылады. Қолжазба тапсырылғаннан кейін авторлар тізіміне кез келген өзгеріс енгізуге, атап айтқанда авторлардың ретін өзгертуге, авторларды алып тастауға немесе жаңадан қосуға жол берілмейді. Сондықтан авторлар қолжазбаны алғаш ұсыну кезінде (яғни бұл соңғы нұсқа болып саналады) авторлар тізімі мен олардың орналасу ретін мұқият қарастыруы қажет.

Қолжазбаны ұсыну барысында авторлар өздері жайлы деректердің (тегі, аты-жөні, жұмыс орны, мекенжайы, e-mail) дұрыс жазылуына ерекше назар аударуы тиіс. Барлық авторлардың аты-жөндері толық әрі дұрыс көрсетілгеніне, сондай-ақ мекен-жайлары мен аффилиацияларының сол уақытта өзекті екеніне көз жеткізу қажет.

          Авторлыққа қатысты мәселелер немесе даулар. Рецензиялау барысында немесе мақала қабылданып, жарияланғаннан кейін авторлыққа байланысты дау туындаған жағдайда журнал мұндай мәселелер бойынша тергеу жүргізуге немесе шешім қабылдауға құқылы емес. Мұндай жағдайда авторларға дауды өзара келісім арқылы өздері шешу ұсынылады. Егер дау шешілмеген жағдайда, журнал қолжазбаны редакциялық үдерістен алып тастау құқығын өзіне қалдырады немесе мақала жарияланған болса, бұл мәселе автордың жұмыс істейтін ұйымына хабарланып, сол ұйымның ережелеріне сәйкес қаралады. Қажет болған жағдайда редакция мақаланы кері қайтарып алу (ретракция) туралы шешім қабылдауға құқылы.

          Аффилиация. Әрбір автор мақалада зерттеудің негізгі бөлігі орындалған ұйымды көрсетуі тиіс. Егер автор кейіннен жұмыс орнын ауыстырған болса, қазіргі мекен-жайын да көрсетуге болады. Мақала жарияланғаннан кейін мекенжайлар жаңартылмайды және өзгертілмейді.

          Авторды сәйкестендіру. Қолжазбаны ұсыну кезінде авторлар өздерінің ORCID ID нөмірін көрсетуі қажет.

          Жарияланған мақалаларда техникалық қателер (формулалардағы, кестелердегі, сөздер мен сөз тіркестеріндегі мағынаны өзгертетін қателер және т.б.) анықталған жағдайда, оларды дұрыс нұсқасы жайлы ақпарат журналдың келесі сандарында жариялануы мүмкін.

15. Қаржыландыру көздері. Авторлар зерттеуді қаржыландырудың барлық көздерін көрсетуі тиіс (қаржыландыратын ұйымды, грант нөмірін және қаржыландыруға қатысты басқа қажетті ақпараттар). Мысалы: Зерттеу жұмысы Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Ғылым комитеті қаржыландыратын №_______ (жобаның нөмірі) жобасы аясында орындалған.

16. Генеративті ЖИ технологияларын мақалаларда қолдануға қатысты редакцияның ұстанымы. Журнал редакциясы 2011 жылғы 31 наурыздағы ҚР Білім және ғылым министрінің №127 бұйрығының Қосымша 1, 5-бөлігінде (06.01.2025 жылғы №4 бұйрықпен редакцияланған) көрсетілген принциптерге сүйене отырып, ғылыми мақалаларда жасанды интеллект технологияларын (бұдан әрі – ЖИ) қолдану жөніндегі Журнал зерттеулерінің ерекшеліктерін, этикалық нормаларды және академиялық адалдық принципін ескере отырып, жарияланатын материалдардың сапасын қамтамасыз етуге бағытталған өз ұстанымын айқындайды.

Редакция Журнала ғылыми мақалаларда ЖИ қолдануға тек көмекші функциялар үшін

  1. Мақала авторлары ЖИ технологиялары арқылы алынған ақпаратты сенімді, қауіпсіз және этикалық пайдалану қағидаларын сақтау.
  2. Авторлар ЖИ технологияларын қолданғанын хабарлауы тиіс, соның ішінде:
  • ғылыми зерттеу кезеңдерінің қай сатысында және қандай жолмен автор(лар) ЖИ технологиясын қолданғанын көрсету;
  • ЖИ технологияларын пайдалану кезінде алынған деректердің сенімділігін тексеру, өңдеу және интерпретациялау әдістерін сипаттау;
  • ЖИ технологияларын қолдануға сілтеме жасағанда технологияның атауын, өндірушіні (құқық иесі), нұсқасын, қолдану күні мен уақытын көрсетілу

шарттар сақталған жағдайда ғана рұқсат береді.

 Сәйкес мәліметтердің көсетілмеуі Автордың ғылыми мақалада Жасанды интеллект (ЖИ) технологияларын қолданбағанын растайды.

  1. Мақала даярлау барысында ЖИ технологиялары пайдаланылса, онда ғылыми нәтижелер, тұжырымдар, ұсыныстар мен қорытындылар тек автордың өзі қалыптастырылуы тиіс.
  2. Зерттеу нәтижелерін статистикалық өңдеуде ЖИ технологияларын қолдануға рұқсат етіледі.

Жасанды интеллект  технологияларын

  • Мақала мәтінін (аннотация, кіріспе, әдебиетке шолу, әдістемелік бөлім, нәтижелер, талқылау, қорытындылар, әдебиеттер тізімі) генерациялау кезінде;
  • ЖИ технологиясын қолдану кезінде оған сілтеме жасалмай, яғни технологияның атауы, өндірушісі (ұйым иесі), нұсқасы және қолдану немесе қатынау күні көрсетілмесе;
  • ЖИ технологияларын плагиатты анықтау мүмкіндігін азайту немесе жою мақсатында қолдану;
  • Плагиатты жасыру мақсатында, яғни басқа автордың мақаласынан алынған мәтінді дереккөзін көрсетпеу ЖИ арқылы өзгерту;
  • Эмпирикалық зерттеулерде, 13 жасқа дейінгі балаларға қатысты, этикалық шектеулер мен кәмелетке толмағандардың құқықтарын қорғау қажеттілігіне байланысты;
  • Эксперимент жүргізбестен, жалған деректер жасау мақсатында эксперименталды деректер генерациялау

жағдайларда қолдануға тыйым салынады.

17. Инклюзивтілікті қолдану. Инклюзивті тіл әртүрлілікті мойындайды, барлық адамдарға құрмет көрсетеді, айырмашылықтарға сезімтал болып, тең мүмкіндіктерді қамтамасыз етеді. Авторлар өздерінің толық жұмысы барысында инклюзивті тілді қолданғанына және жас, гендерлік және этникалық шығу тегі, нәсіл, мәдениет, мүгедектік және денсаулық жағдайына байланысты бір адамның екіншісінен артық екенін білдіретін ештеңе қамтымайтынына кепілдік беруі тиіс.

18. Мақаланы рәсімдеуге қойылатын техникалық талаптар. «Авторларға арналған нұсқаулық» бөлімін қараңыз.

19. Мақаланы жіберу. Мақала материалдарын жіберу үшін журналдың https://bulmathmc.enu.kz/ сайтында жүйеге кіруі немесе тіркелуі қажет.

LaTeX баспа жүйесінде дайындалған мақалалар (журналдың түпнұсқа стильдік файлын міндетті түрде пайдалана отырып) жүйеге Tex және PDF форматында жүктеледі. Авторлар қос соқыр рецензиялау жүргізу үшін авторлар туралы ақпаратты (аты-жөні, жұмыс орны, авторлар туралы мәліметтер) қамтымайтын анонимдендірілген мақала мәтінін ұсынуы тиіс. Сонымен қатар «11. Авторлардың этикалық міндеттері» тармағына сәйкес ілеспе хат (сопроводительное письмо) қоса берілуі қажет.

20. Ғылыми жазбаларды қорғау. Журнал редакторларға, рецензенттерге және авторларға өздерінің этикалық міндеттерін орындауда қолдау көрсету мақсатында COPE қағидаттарын басшылыққа алады.

21. Дәйексөз келтіру және метрикалар. Редактор журналдың рейтингін қандай да бір метрикаларды жасанды түрде арттыру арқылы көтеруге тырыспайды. Оның ішінде, журналда жарияланған мақалаларға міндетті түрде сілтеме жасауды талап етпейді.

Ғылыми мақалалар және ғылыми емес материалдар (мысалы, «Естелік» немесе «Ақпараттық аналитика» айдарларындағы материалдар) ұсынылған тұжырымдарды негіздеу үшін тиісті және релевантты әдебиеттерге сілтеме жасауға міндетті. Өзін-өзі шамадан тыс дәйексөздеу, бірнеше автордың өзара келісіп ұжымдық түрде өзін-өзі дәйексөздеуі, мақала ұсынылған журналда жарияланған еңбектерге негізсіз және қажетсіз сілтемелер беру, сондай-ақ дәйексөздерді манипуляциялаудың басқа да түрлеріне жол берілмейді.

Дәйексөздермен манипуляция жасау мақаланың қабылданбауына әкеледі және бұл туралы авторлардың жұмыс істейтін ұйымдарына хабарлануы мүмкін. Сол сияқты, рецензенттер немесе редакторлар тарапынан мұндай тәжірибелерді қолдауға немесе ынталандыруға бағытталған кез келген әрекеттер туралы авторлар журнал редакциясына хабарлауы тиіс.

Авторлар қолжазбаны дайындау барысында келесі ұсынымдарды ескеруі тиіс:

  • Қолжазбадағы кез келген мәлімдеме сыртқы ақпарат көздеріне негізделген болса (яғни, автордың өз жаңа идеялары, қорытындылары немесе жалпы білімі емес), міндетті түрде дәйексөз арқылы көрсетілуі керек.
  • Авторлар түпнұсқа еңбектерден алынған материалдарды ғана дәйексөздеуге тырысуы тиіс. Мысалы, олар шолу мақаласын емес, түпнұсқа мақаланы дәйексөздеуі қажет.
  • Авторлар өз дәйексөздерінің сенімділігін қамтамасыз етуі тиіс (яғни, дәйексөздер олардың қолжазбасындағы мәлімдемені растауы керек, және басқа еңбекті бұрмалау мақсатында қолданбауы қажет).
  • Авторлар таныс емес дереккөздерді дәйексөздеуге құқылы емес.
  • Авторлар өздерінің немесе жақын әріптестері, ұйымдары жариялаған еңбектерді басым түрде дәйексөздеуге тиісті емес.
  • Авторлар бір ғана зерттеушілер тобынан шыққан жарияланымдарды дәйексөздеуден аулақ болуға тиіс.
  • Авторлар бір ғана тұжырымды қолдау үшін негізсіз көп сілтемелер қолданбауы қажет.
  • Мүмкіндігінше авторлар тек рецензиядан өткен дереккөздерге сілтеме жасауы ұсынылады.

Зерттеу барысында пайдаланылатын дереккөздерге қатысты авторлар кейбір материалдар ғылыми қателіктер немесе нәтижеліліктің жоқтығы анықталған сенімсіз ғылыми журналдарда жарияланған болуы мүмкін екендігін ескеруі тиіс. Мұндай журналдар авторларды жылдам жарияланымға тарту үшін спам-хаттар жіберуге бейім болады. Сондықтан авторлар сенімсіз ғылыми журналдардан алынған нәтижелерді пайдаланған кезде олардың дұрыстығына міндетті түрде көз жеткізуі қажет.

22. Құпиялылық. Тиісті авторлар мен рецензенттермен басқа келісім жасалмаса, журнал ұсынылған материалдардың барлығының және рецензенттермен жүргізілген барлық қарым-қатынастардың құпиялығын сақтайды. Сараптамалық бағалау нәтижесінде алынған ерекше ақпарат немесе идеялар құпия сақталып, жеке пайда үшін пайдаланылмайды.

Авторлар журналмен жүргізілген барлық қарым-қатынастарды, соның ішінде журналдың тікелей өкілдерімен (бас редакторлар және/немесе редакторлар мен рецензенттердің есептері) хат алмасуды, ақпарат алмасуға ашық келісім болмаған жағдайда, құпия деп қарастыруы тиіс.

Қолжазбаларды рецензиялау барысында алынған ақпарат автор мен рецензенттің рұқсатынсыз пайдаланылмауы қажет.

23. Редакциялық үдеріске қатысты қырағылық.

Журнал редакторы Редакциялық кеңес мүшелері мен рецензенттердің қызметін үйлестіре және жарияланым этикасын бұзатын әрекеттерді анықтау үшін баспаның тиісті жүйелерін қолдана отырып, авторлар ұсынған қолжазбалардың ғылыми тұтастығын қамтамасыз ету бағытында жұмыс жүргізеді.

24. Деректерге қолжетімділік және оларды сақтау. Авторларға барлық деректер мен материалдар, сондай-ақ бағдарламалық қамтамасыз ету немесе пайдаланылған бағдарламалық код мақаланың нәтижелерін растайтындығына көз жеткізуі қажет.

Авторлар мүмкін болған жағдайда деректерге ашық қолжетімділікті қамтамасыз етуге дайын болуы тиіс және жарияланғаннан кейін белгілі бір уақыт аралығында (бірнеше жыл бойы) бұл деректерді сақтауға міндетті.

Сұраныс болған жағдайда авторлар ұсынылған нәтижелердің дұрыстығын тексеру үшін тиісті құжаттарды немесе деректерді ұсынуға дайын болуы керек. Бұл бастапқы деректер, үлгілер, жазбалар және басқа да материалдар болуы мүмкін.

25. Ұсынылған қолжазбаны жариялаудан бас тартудың негіздері.

  • Қолжазба «Антиплагиат» жүйесінде тексеруден өтіп, талап етілген түпнұсқалық деңгейіне сәйкес келмеген жағдайда,
  • Қолжазбаға берілген екі рецензия да теріс болған жағдайда,
  • Қолжазба Журнал саясатында көрсетілген техникалық талаптарға сәйкес келмеуі,
  • Қолжазба Журнал саясатында белгіленген ғылыми мазмұн мен мақаланың құрылымдық рәсімделу талаптарына сәйкес келмеуі,
  • Автор рецензенттер ұсынған түзетулерді енгізбеген жағдайда,
  • «16. Мақалаларда генеративті жасанды интеллектке редакцияның көзқарасы» тармағының талаптарын бұза отырып, жасанды интеллект арқылы жасалған мәтіннің бар екендігі анықталған жағдайда,
  • Брокерлердің және/немесе делдал ұйымдардың сыртқы көмек көрсету жүйесі пайдаланылған жағдайда.
  1. Авторлық құқықтар. Журнал мақалаларды лицензия материалдарды авторлықты және Журнал деректерін міндетті түрде көрсете отырып, еркін таратуға және пайдалануға мүмкіндік беретін Creative Commons Attribution (CC BY) лицензиясының шарттары негізінде жариялайды.
  2. Құпиялылық. Осы Журналдың сайтында енгізілген авторлардың аты-жөні мен электрондық пошта мекен-жайлары тек Журналдың мақсаттарына сәйкес пайдаланылады және басқа мақсаттар үшін қолданылмайды, сондай-ақ үшінші тұлғаларға немесе ұйымдарға берілмейді.
  3. Мақалаларды ұсыну кезінде делдалдыққа жол бермеу саясаты. Журнал редакциясы мақалалардың авторларымен тікелей жұмыс істейді және делдалдық ұйымдармен ынтымақтастық жасамайды. Редакция брокерлердің немесе өзге де ұйымдардың сыртқы көмегін пайдаланбайды.

Автор(лар)дың брокерлердің немесе делдал ұйымдардың сыртқы көмегін пайдаланғаны анықталған жағдайда: жарияланған мақалалар міндетті түрде кері қайтарылады (ретракция жасалады); редакция қарауында тұрған мақала қайталай ұсыну құқығынсыз қараудан алынып тасталады.

  1. Мақалаларды ретракциялау. Сирек жағдайларда мақаладағы түсіндірме немесе қорытындылар елеулі түрде күмән тудырған болса, жарияланған мақаланы кері қайтарып алу (ретракция) қажет болуы мүмкін. Мақаланы кері қайтарып алу туралы редакциялық шешім мақаланың нақтылығына және редактордың зерттеу нәтижелерінің түсіндірмесі мен қорытындыларының дұрыстығына деген сенімінің сақталуына байланысты қабылданады. Мұндай жағдайларда Журнал COPE ұсынымдарын басшылыққа алады.

Бұл әрекеттер бейтарап құрал ретінде қарастырылады және жазалау шарасы ретінде бағаланбауы тиіс. Кері қайтарылған мақалада «Ретракция» деген таңба көрсетіледі, ал мақаланың атауы «Кері қайтарылған мақала» деген белгімен өзгертіледі.

Мақаланы ретракциялау академиялық адалдықты елеулі түрде бұзушылықтармен анықталған жағдайда қолданылатын ресми рәсім. Мұндай бұзушылықтарға, атап айтқанда, мыналар жатады:

  • плагиат; деректерді ойдан құрастыру (фабрикация) немесе бұрмалау (фальсификация).
  • зерттеу идеялары мен нәтижелерін адал емес түрде иемдену;
  • авторлықты манипуляциялау немесе авторлар туралы ақпаратты жасыру;
  • дұрыс дәйексөз келтіру қағидаларын бұзу;
  • этикалық нормалардың өзге де бұзушылықтары.

Мұндай жағдайларда жарияланған мақала ретракциялауға (қайтарып алуға) жатады:

  • журналдың электрондық және баспа нұсқаларында ретракция туралы хабарлама жарияланады;
  • мақала метадеректерінде себептері көрсетіліп, «ретракцияланған» деген белгі қойылады;
  • мақала сенімсіз дереккөз ретінде ғылыми айналымнан шығарылады.

Бұл жағдайда автор жариялау үшін төлеген барлық төлемдер қайтарылмайды.

Ретракция ғылыми адалдықты сақтау, авторлық құқықтарды қорғау және ғылыми қауымдастықтың жарияланған материалдарға деген сенімін қамтамасыз ету мақсатында жүргізіледі.

  1. Авторлар, рецензенттер және редакторлар үшін бастапқы талаптар. «Жариялау этикасы» бөлімін қараңыз.
  2. Төлем. Төлем мақала жарияланған кезде әрекет ететін Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті АҚ-ның баспа және жариялау қызметтері бағаларының прейскурантына сәйкес жүргізіледі. «Басылым үшін төлем» бөлімін қараңыз.