Турбулентті дүлей ағындар әміршісі: академик Ершин Қазақстан гидромеханикасын әлемдік танымалдыққа қалай жеткізді
Қаралымдар: 0 / PDF жүктеулері: 0
Кілт сөздер:
аэрогидродинамика, Шахбаз Ершиннің ғылыми мұрасы, тұтқыр-пластикалық орталар, тұтқырлық диссипациясы, еркін ағыншалар, құйындық құрылымдар, дыбыстан жоғары жылдамдықтағы жануАңдатпа
Есімдері диссертациялардың сарғайған беттерінде ғана қалатын ғалымдар болады. Ал физиканың күрделі заңдарын ұлан-ғайыр елдің қажетіне жаратып, бір-біріне қарсы тұрған аса қуатты екі әскери державаға — Мәскеуден Вашингтонға дейін — Қазақстан ғылымының үніне құлақ астыра білген жасампаз тұлғалар да бар. ҚР ҰҒА академигі, техника ғылымдарының докторы, профессор Шахбаз Алимгирейұлы Ершин (05.09.1926–02.08.2019) дәл осындай тұлға еді.
Биыл ризашылығын білдірген ғылыми қауымдастық отандық гидроаэромеханиканың бірегей ғылыми мектебін қалыптастырған, алаулаған жалынның ішкі сырын ашқан және Навье–Стокс теңдеулерін өндіріс игілігіне қызмет еткізген тұлғаның туғанына жүз жыл толуын атап өтуде.
«Аэрогидродинамика парадокстары» монографиясы мен Ершин ғылыми мектебі өкілдерінің еңбектері негізінде арналардағы тұтқыр және тұтқыр-пластикалық орталардың ағысы, диссипативтік қызудың тұтқырлық пен қозғалыс кедергісіне әсері, сондай-ақ мұнай кәсіпшілігі құбырларының жергілікті зақымдануының гидродинамикалық алғышарттары талқыланады. Өткізгіш қабырғалар арқылы тасымалданудың, каталитикалық аппараттардағы газдың таралуының, еркін ағыншалардың дамуы мен құйындық құрылымдар эволюциясының ерекшеліктері қарастырылады. Температураның газ ағыншаларының құрылымына әсеріне және дыбыстан жоғары жылдамдықтағы жану кезінде отынның араласу, тұтану және толық жанып біту үдерістерінің арақатынасына ерекше назар аударылады. Қалыптасқан түсініктер мен нақты ағынның әрекеті арасындағы көрінерлік қайшылықтарды өзара байланысты физикалық үдерістерді және есептік модельдердің қолданылу шектерін ескеру арқылы түсіндіруге болатыны көрсетіледі. Теорияны экспериментпен салыстырудың маңызы, сапалық түсіндіру мен сандық растауды ажырату қажеттілігі, сондай-ақ зерттеу мәдениетін дамытудағы ғылыми мектептің рөлі атап өтіледі. Ұсынылған шолу Ершин мұрасының энергетика, мұнай өнеркәсібі және технологиялық аппараттарды жетілдіру үшін практикалық маңызын ашады.
Әдебиеттер тізімі
Л.А. Вулис, Ш.А. Ершин, Л.П. Ярин, Основы теории газового факела, Ленинград, Энергия. 1968.
Sh.A. Yershin, Paradoxes in Aerodynamics, Springer, 2017.
O.A. Vlasov, Sh.A. Yershin, U.A. Zhapbasbayev, Investigation of the aerothermochemical process in a fixed-bed catalytic reactor, Fluid dynamics, 26 (1991), №2, 252-258.
А. Калтаев, Ш.А. Ершин, Математическое моделирование эволюции вихревого кольца в вязкой жидкости, Вестник КазГУ. Серия математики, механики, информатики, (1984), № 2, 45–52.
У.К. Жапбасбаев, Е.П. Макашев, Некоторые данные сверхзвукового горения неперемешанных газов в расширяющихся каналах, Горение и плазмохимия, 13 (2015) № 1, 3–10.
